اثرات حذف طلاق از شناسنامه زنان مطلقه

چاپ

به نظر می رسد پس از شکست دولت در طرح ( ازدواج آسان ) که نتوانست باعث افزایش ازدواج و ترغیب جوانان به ازدواج شود اینبار با طرحی تحت عنوان ( طلاق آسان ) روبرو هستیم ! حتما شما دوستان گرامی نیز به خاطر دارید که در سالیان نه چندان دور واژه طلاق برای خانواده ها تا چه اندازه ترسناک و غریب بود ! اما امروزه با تعدد طلاق ها و بالارفتن آمار طلاق خصوصا در چند سال ابتدایی زندگی زناشویی به نوعی قبح و زشتی آن از بین رفته است و در بسیاری از موارد به عنوان ساده ترین راه حل مشکلات میان زوجین شناخته می شود . با این حال عجیب است که دولت به جای آنکه موانع ازدواج مانند بیکاری را از جلو پای فرزندان این کشور بردارد ، به فکر آن افتاده است که با حذف ثبت طلاق در شناسنامه ها به نوعی راه را برای آسان تر شدن طلاق ها باز کند !

علي نقي‌زاده كوچصفهاني / حقوقدان و وكيل دادگستري

منفورترين حلال خداوند را محبوب نكنيم

ازدواج، پایه‌گذار زندگی خانوادگی و یکی از علل تشکیل جوامع و موجب بقای آن شناخته شده است و به دلیل همین نقش موثر، قانونگذاران در همه جوامع بشری توجه ویژه‌ای به ازدواج داشته‌اند.اين در حالي است كه جامعه‌شناسی طلاق حکایت از آسیب‌های متعددی داشته که در هر دوره قانونگذاران را مجبور به وضع قوانین جدید کرده است. اما در مورد تصميم اخیر ريیس سازمان ثبت احوال کشوردر مورد تهیه پیش‌نویس طرحی مبتنی بر حذف ثبت طلاق سابق از شناسنامه، اين پرسش مطرح مي‌شود كه ضرورت تصویب این قانون چیست؟ و اینکه خلأهای موجود در جامعه که موجد این نیاز شده اند، كدام است؟

‎البته موضوع حذف نام همسر سابق تا قبل از این طرح نیز تحت شرايطي اجرا می‌شد . طبیعی است که زوجین بعد از جدایی بخواهند خاطرات و اثرات تلخ طلاق را محو کنند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها می‌تواند پاک کردن واقعه طلاق و نام همسر از شناسنامه باشد که البته این امر برای زنان به مراتب از اهمیت بیشتری برخوردار است.

‎در اين راستا بايد گفت، برداشت قانونگذار از آثار طلاق بر روی زنان این است که زنان مطلقه، جایگاه حساسی در جامعه داشته و برای ادامه زندگی اجتماعی خود دچار مشکلات بیشتری نسبت به دیگر زنان و البته مردان خواهند شد که از جمله می‌توان به یافتن شغل، مسکن و … اشاره کردكه به نظر مي رسد طرح حذف ازدواج اول، از مسائل حاشیه‌ای و فرعي زنان بوده و قانونگذار باید اهتمام خود را بر فرهنگ مقابله با آثار سوء طلاق بگذارد . ضمن اينكه باید توجه داشت که زنان زیادی به علل مختلفی از قبیل بیماری‌های جسمی و روحی همسران‌شان، بیکاری، اعتیاد و … طلاق خواسته‌اند و حال می‌خواهند زندگی دوباره‌ای را شروع کنند و باید واقف باشیم برای جبران شکست، احتیاجی به مخفی کاری نيست.

‎تدليس در ازدواج و فقدان وصفي كه عقد، متباينا بر اساس آن واقع شده، يكي از دلايل فسخ نكاح‌محسوب‌مي‌شود . مقوله مهمي كه به لحاظ اهميت آن، قانونگذار در قانون مجازات‌اسلامي بر آن مبنا، جرم انگاري نيزكرده است. تسهيل در حذف واقعه طلاق از شناسنامه، فسخ نكاح يا تعقيب كيفري مرتكب با سوء نيت را دچار اخلال خواهد كرد.

در صورت تصويب چنين طرحي بدون ملاحظه قوانين ديگر از جمله قانون مدني و همچنين قانون مجازات اسلامي، پيامدهاي قانوني و ثبوتي و اثباتي عديده‌اي به همراه خواهد داشت. ضمن اينكه قابل ذکر است که حذف مهر طلاق می‌تواند باعث بی‌اطلاعی فرزندان از گذشته والدین‌شان شود که اين موضوع نيز در نوع خود قابل توجه است و این طرح در ظاهر برای زنانی که از همسرشان صاحب فرزند هستند، با موانع اجرايي همراه خواهد بود.‎گفته مي‌شود هدف اين طرح، تسهيل ازدواج زنان بيوه ذكر شده است اما چنانچه فلسفه وضعي طرح، تسهيل در ازدواج مجدد باشد به نظر مي‌رسد چندان كارآمد نخواهد بود و اتفاقا پيامدهاي ناگواري از جمله تسهيل تدليس در ازدواج و مانعي جدي در تحقق فسخ و اثبات آن به شمار مي‌رود.

‎اما در خاتمه بايد يادآور شد با توجه به نگاه سنتي حاكم بر جامعه و فرهنگ غالب در جامعه ايراني و در نگاهي كلان فرهنگ حاكم بر زندگي شرقي، نهادينه كردن چنين طرحي با موانع و مشكلات فراواني همراه خواهدبود به‌گونه‌اي‌كه به جاي تسهيل در ازدواج، باورپذيري و اعتماد متقابل را خدشه‌دار كرده و از موانع ازدواج به شمار مي‌رود. همان‌گونه كه پيشتر نيزگفتم، تصويب چنين طرحي بدون بررسي‌هاي كارشناسانه و آسيب‌شناسي اجتماعي و فرهنگي و همچنين عدم ملاحظه جوانب حقوقي و جامعه شناختي موضوع، مي تواند تبعات فراواني به همراه داشته باشد و نتايج معكوسي به بار آورد. طلاق، منفور ترين حلال خداوند است كه با تصويب مقرره‌هايي از اين دست،نبايد آن را محبوب كرد.


مجيد ابهري/ آسيب‌شناس اجتماعي

حذف مهر طلاق از شناسنامه، تشويق به دروغ گويي نيست

طلاق، جدا شدن اختياري و قطع ارتباط عاطفي و زناشويي توسط زوجين است. هرچند اين عمل از نظر شرعي و قانوني مانعي ندارد، اما زشت‌ترين حلال‌ها نزد خداوند محسوب مي‌شود. از نگاه آسيب‌شناسي اجتماعي نيز، طلاق هم به عنوان آسيب اجتماعي مطرح بوده و هم اينكه بستر آسيب‌ساز براي عوارض و ناهنجاري‌هاي مختلف به حساب مي‌آيد.

طلاق به لحاظ رفتاري در سه شكل عاطفي، رواني، حقوقي و قانوني اتفاق مي‌افتد كه در شكل سوم(حقوقي و قانوني‌) در شناسنامه‌هاي زن و شوهر، موضوع جدايي و تاريخ آن قيد مي‌شود. اين حركت ممكن است براي مردان اشكالي ايجاد نكند اما در جامعه فعلي ما، زنان مطلقه از نظر برخي از مردان و در برخي از محيط‌هاي شغلي به شكل طعمه نگريسته شده و اغلب بانوان با شرايط تخصصي و شغلي مناسب به دليل اين نگاه، قيد كار و اشتغال را زده‌اند. برخي از صاحب‌نظران، حذف مهر طلاق از شناسنامه را تشويق به دروغ‌گويي مي‌دانند؛ در حالي‌كه با استعلام از ثبت احوال مشخص مي‌شود فرد ازدواج كرده‌است يا خير. بارها اتفاق افتاده كه برخي از خانم‌ها براي حذف مهر طلاق از صفحه دوم شناسنامه در دام جاعلان و كلاهبرداران افتاده و متحمل مشكلات مضاعف شده‌اند.

اما زماني‌كه بعد از طلاق خانمي قصد ازدواج داشته باشد، بايد صادقانه موضوع را به همسرش بگويد زيرا به قول معروف «آفتاب زير ابر نمي‌ماند» و اين موضوع آشكار شده و اركان زندگي را به‌هم مي‌ريزد. به اعتقاد بنده حذف مهر طلاق از شناسنامه بانوان، تشويق به دروغ گويي يا مخفي‌كاري نيست بلكه ايجاد پوشش امنيت رواني و اجتماعي براي آن‌هاست و اگر خانمي تا اين ميزان در زندگي بي‌صداقت و پنهان‌كار باشد، بايد بداند آن زندگي دوام و استحكام نخواهد داشت. بنابراين با حذف مهر طلاق، اضطراب و نگراني از بانوان مطلقه فاصله مي‌گيرد؛هرچند نكته مهم اين است كه زنان نيز بايد در زندگي دوم، حتما اين موضوع را باهمسر خود مطرح كنند.

در خاتمه بايد گفت متاسفانه در جامعه ما نگاه منفي نسبت به زنان مطلقه وجود دارد و كمتر پدر و مادري وجود دارند كه با ازدواج پسر خود با يك بانوي مطلقه رضايت دهند. با توجه به كاهش سن طلاق و رسيدن سن بيوه‌گي به۱۷ سال، براساس يك فرهنگ غلط، زن مطلقه جوان حتما بايد با مردي با سن پدر خود يا داراي خانواده ازدواج كند؛ چراكه برچسب بيوه‌گي بر وي خورده حتي اگر عقد كرده باشد و وارد زندگي زناشويي نشده باشد.

تغيير اين نگاه سنتي در جامعه ضروري به نظر مي‌رسد زيرا پسران ما نيز چندان باكره نيستند كه دنبال همسر مانند خود بگردند.نكته مهم ديگر اينكه در بسياري از موارد هنوز مشخص نشده كه علت طلاق و عامل آن شوهر بوده يا زن، اين نوع قضاوت‌ها بر زنان مطلقه اعمال مي‌شود. اين درحالي است كه چگونه يك دختر مي‌تواند با فرد معتادي كه دست بزن هم دارد، زندگي را ادامه دهد. بسيار اتفاق افتاده برخي از بانوان به دليل همين نگاه مجبور به ادامه زندگي شده كه در اين صورت يا زير كتك كشته شده‌اند يا از خانه فرار كرده‌ و مجبور به خودكشي شده‌اند و دربرخي موارد نيز، روابط فرازناشويي، در اين نوع زندگي‌ها مشاهده شده است.

پس با توجه به اين‌گونه مشكلات،ابتدا بايد با فرهنگ‌سازي توسط نهادهاي فرهنگي درخانواده‌ها اين نگاه سنتي تغيير كند تا كسي از كلمه بيوه شرمسار نشده و متوسل به روش‌هاي غيراخلاقي و غيرقانوني نشود.


فريده غيرت/ حقوقدان و وکیل دادگستری

حذف طلاق از شناسنامه ضرورتي ندارد

در مورد تصميمي كه اخيرا اتخاذ شده مبني برحذف مهر طلاق از شناسنامه بانوان مطلقه، بايد بگويم به اعتقاد بنده اين امر به هيچ عنوان موثر و اصولي نبوده و مشكلي را برطرف نخواهد كرد زيرا با حذف طلاق از شناسنامه، حقيقت و واقعيت كه همان ازدواج و طلاق زن است، تغيير نخواهد كرد بلكه با اين‌كار به نوعي به ترويج امري خلاف دامن زده‌ايم،چون خانم مطلقه‌اي كه قرار است دوباره ازدواج كند، مي‌خواهد از پاك بودن شناسنامه‌اش استفاده بهينه كند. اين درحالي است كه به هرحال خانم بايد حقيقت را به همسر خود بگويد و در صورتي كه خانمي ازدواج اول خود را مطرح نكند، در صورت روشن شدن حقيقت و پي بردن همسرش به گذشته وي ، قطعا مشكلاتي در زندگي آن‌ها ايجاد خواهد شد. پس با اين وجود حذف مهر طلاق، امري توجيه پذير نخواهد بود و به اعتقاد بنده ترويج پنهان‌كاري محسوب‌مي‌شود، در نتيجه خيلي موثر نيست.

اين در حالي است كه اين امر با حذف طلاق از شناسنامه دختران باكره‌اي كه در دوران عقد، طلاق گرفته‌اند، متفاوت است كه اين عمل در حال حاضر نيز صورت مي‌گيرد. بايد گفت حذف طلاق از شناسنامه دختراني كه عقد كرده و ازدواج نكرده‌اند ، با ساير زنان مطلقه در عمل تفاوت خواهد داشت.

به اعتقاد بنده بهتر است مسئولان به جاي اين موضوع به ديگر مسائل و معضلات حقوقي كه مشكلات بسياري را براي هموطنان ايجاد كرده‌است، پرداخته و راهكارهايي براي رفع آن‌ها ارائه دهند زيرا وقتي كه وجود طلاق با استعلام از اداره ثبت احوال روشن مي‌شود، ضرورتي براي حذف مهر طلاق از شناسنامه وجود ندارد.


پروانه سلحشوری/ نماينده مجلس

زندگي بايد صادقانه آغاز شود

در مورد تصميم اخير سازمان ثبت احوال در مورد تهیه پیش نویس حذف واژه طلاق از شناسنامه زنان مطلقه، بايد گفت هرچند كه حذف واژه طلاق با هدف افزایش ازدواج مطرح شده اما سیاست‌ اشتباهی است که نباید اجازه داد به قانون تبدیل شود. اصولا به اعتقاد بنده زندگی باید بر پایه صداقت پایه‌گذاری شود، از همین رو حذف واژه طلاق از شناسنامه زنان مطلقه به معنی پایه‌گذاری زندگی بر مبنای دروغ و فریب کاری است؛ به عبارت ديگر در آغاز زندگی‌زناشويي هر زن يا مردي، باید طرف مقابل را از هر مساله‌ يا موردي اعم از بیماری، ازدواج‌ قبل و… آگاه سازد تا زندگی صادقانه‌ای بنا نهاده شود، پس به اين ترتيب حذف واژه طلاق از شناسنامه زنان از نظر اخلاقی درست نيست زيرا امروزه مشکل و معضل طلاق در جامعه، ثبت یا عدم ثبت آن در شناسنامه نیست. این اقدام به نوعی پاک‌کردن صورت مساله بوده و مشكلاتي را براي اين‌گونه زنان در ازدواج بعدي ايجاد خواهد كرد. به اعتقاد بنده نباید اين موضوع جنبه قانونی پيدا كند. هرچند در جامعه ما به دليل اينكه فرهنگ طلاق هنوز پذیرفته نشده ، واژه مطلقه برای زنان تبعاتی به همراه دارد اما باید باور داشت که ازدواجی صورت گرفته و به هر دلیلی فرد طلاق گرفته است، حال اینکه واژه طلاق در شناسنامه باشد یا نباشد درکاهش این مشکلات تاثیری نخواهد داشت.بنابراين به اعتقاد بنده ،كاهش مشكلات زنان مطلقه، بيشتر نيازمند تغيير نگاه جامعه و اقدامات فرهنگي است .